ISO 14001 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ

Her geçen gün daha da küçülen dünyamızın kaynaklarının sonsuz olmadığı, ürün ve faaliyetlerin çevre etkilerinin yerel ve bölgesel kalmayıp, global olduğu artık tüm dünyada kabul edilmiştir. Bu bilinç çevresel etkilerin yasal uygulamalardan ziyade piyasa kuvvetleri ile kontrol edilmesi ihtiyacını da beraberinde getirmiştir.

Artık global pazarda var olabilmek insana verilen değer ve saygıyla ölçülmektedir. Bugünün tüketicisi beklenti ve ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılanmasının yanı sıra, kendisine yaşadığı çevreye ve dünyasına değer verilmesini, saygı gösterilmesini talep etmekte ve piyasada bunu sorgulamaktadır.

Bu gelişmeler işletmelerin çevre ile etkileşimlerini kontrol altında tutabilmelerini ve çevre icraat ve başarılarını sürekli iyileştirebilmelerini sağlayacak yönetim sistemlerine ihtiyaç bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmıştır.Avrupa birliği ile entegrasyonda da en önemli konulardan olan çevre ; ayrıca Çevre ve Orman Bakanlığının da yaptığı denetimlerde vb bu standardın isteklerine paralel konuları içermektedir.

İşletmelerin çevreye verdikleri veya verebilecekleri zararların sistematik bir şekilde azaltılması ve mümkün ise ortadan kaldırılabilmesi için geliştirilen yönetim sistemine Çevre Yönetim Sistemi adı verilir.

ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi, özünde doğal kaynak kullanımının azaltılması, toprağa, suya, havaya verilen zararların minimum düzeye indirilmesini amaçlayan, risk analizleri tabanında kurulan bir yönetim modelidir.

ISO 14000

Ürünün, hammaddeden başlayıp nihai ürün haline getirilerek müşterilere sunulmasına kadar geçen sürecin her aşamasında çevresel faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörlerin gerekli muayeneler ve önlemler ile kontrol altına alınarak çevreye verilen zararın en aza indirilmesini sağlayan bir sistemin kurulmasını tarif eden ve Uluslararası Standartlar Organizasyonu tarafından yayınlanmış olan standartlar serisidir.

ISO 14000 bir ürün standardı değil sistem standardıdır ve ne üretildiğinden ziyade, nasıl üretildiği ile ilgilenir. Çevre performansının izlenmesi ve sürekli iyileştirilmesi temeline dayanır. Çevre faktörlerine ilişkin olarak ilgili mevzuat ve kanunlar tarafından tanımlanmış koşullara uymayı şart koşar.

TS EN ISO 14000 Serisi Standartları:

* ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi-Özellikler ve Kullanım Kılavuzu
* ISO 14004 Çevre Yönetimi - Çevre Yönetim Sistemleri- Prensipler, Sistemler ve Destekleyici Teknikler İçin Genel Kılavuz
* ISO 14020 Çevre Etiketleri ve Beyanları-Genel Prensipler
* ISO 14031 Çevre Yönetimi-Çevre Performans Değerlendirmesi-Kılavuz
* ISO 14040 Çevre Yönetimi - Hayat Boyu Değerlendirme Genel Prensipler ve Uygulamalar
* ISO 19011 Kalite ve Çevre Tetkiki İçin Kılavuz
*

ISO 14001 Çevre Yönetim Sisteminin Belgelendirme Şartları

Döküman İnceleme: Belgelendirme Müracaatı’nın yapılmasından sonra en geç 15 gün içerisinde müracaat ek evrakları ve ilgili yönetim sistemine ait dokumanlar, Belgelendirme firmasına ulaştırılmalıdır.

Kuruluşunuza ait dokumanlar, ISO 14001 standardına uygunluk açısından incelenecek ve düzeltilmesi gereken bir durum olması halinde, bir rapor ile tarafınıza bildirilecektir.

Belgelendirme Denetimi: Belgelendirme denetimi, ISO 14001 standardı ve sistem dokümanlarını uygunluğu tespit etmek amacı ile Belgelendirme firmasının denetim ekibi tarafından gerçekleştirilecektir. Belgelendirme denetiminin süresi Belgelendirme firmasına beyan ettiğiniz bilgiler doğrultusunda uluslararası akreditasyon kurallarına göre belirlenecek ve denetim öncesinde bir program halinde bildirilecektir.

Belgelendirme Geçerlilik Süresi: ISO 14001 standardına göre yapılan belgelendirme için belge geçerlilik sözleşme süresi 3 (üç) yıldır. Bu sözleşme, imzalandığı tarihten belge geçerlilik süresi sonuna kadar geçerlidir.  Belge geçerlilik süresi dolmadan bir iki ay önce, belge sahibi firma başvuruda bulunarak, belge süresinin uzatılmasını talep eder. Bu durumda belgenin denetimi yapılır ve belge geçerlilik süresi üç yıl daha uzatılır.

İtirazlar Ve Şikayetler: Belgelendirme firması sistem belgelendirme faaliyetleriyle ilgili itirazlar ve şikâyetler kuruluş tarafından denetimler sonrasında, denetim raporları, denetim ekibi, denetim içeriği v.b. hususlarda itiraz ve şikâyetler yazılı ve sözlü olarak yapılabilir. Gerçekleşen denetimler hakkında yapılan tüm şikâyetler, bir sonraki şikâyet değerlendirme komitesi toplantı gündeminde ele alınır.

Toplantı sonrasında alınan kararlar yazılı olarak ilgili kuruluşlar ve denetim ekipleri üyelerine bildirilir. İlgili kararlar çerçevesinde gerek düzeltici/ önleyici faaliyetler başlatılır.

ISO 14001 Çevre Yönetim Sisteminin Kurma Aşamaları

Çevre Mevzuatının Değerlendirilmesi: Kuruluşu ilgilendiren çevre mevzuatı ve bu mevzuata göre firma yükümlülükleri belirlenmelidir. Firma yükümlülüklerinin personel tarafından anlaşılması önemlidir.

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemini Uygulamanın Faydaları

• ISO 14001 ile Ulusal ve/veya uluslararası mevzuatlara uyumun artırılması
• ISO 14001 ile Çevresel performansın artırılması
• ISO 14001 ile Market Stratejileri
• ISO 14001 ile Uluslar arası rekabette avantaj sağlaması
• ISO 14001 ile İşletme itibar ve Pazar payının artırılması
• ISO 14001 ile Maliyet kontrolünün geliştirilmesiyle masrafların azaltılması ve verimliliğin artırılması
• ISO 14001 ile Acil durumlara (deprem, yangın, sel vb.) ve kazalara karşı hazırlıklı bulunarak mesuliyetle sonuçlanan kaza vb. olayların azaltılması
• ISO 14001 ile Kirliliği kaynaktan başlayarak kontrol altına alınması ve azaltılması
• ISO 14001 ile Girdi malzemeleri ve enerji tasarrufu sağlanması
• ISO 14001 ile İzin ve yetki belgelerinin alınmasının kolaylaştırılması
• ISO 14001 tüm dünyaca bilinen ve kullanılan ortak bir dil olduğundan global pazarda kabul edilirliğin sağlanması
• ISO 14001 ile Şirket faaliyetlerinin çevreye olan etkisi ve çevre riskleri belirlenerek kontrol edilebilir ve bu sayede çevreyi olumsuz etkileyen unsurlar azaltılır.
• ISO 14001 ile Çevre etkilerinden kaynaklanan maliyetler düşer.
• ISO 14001 ile Çevre ile ilgili yasalara ve mevzuata uyum sağlanır.
• ISO 14001 ile Acil durumlarda meydana gelebilecek çevre etkileri azaltılır veya tamamıyla ortadan kaldırılır.
• ISO 14001 ile Şirket personeline verilen eğitimler sayesinde çalışanlarda çevre bilinci artar.
• ISO 14001 ile Çevreye zarar vermeyen bir işletmede çalışmak, çalışanları motive eder.
• Yasal kurumlara karşı, mevzuat ve yönetmeliklere uyulduğu dökümante edilmiş çevre yönetim sistemi ve ISO 14001 Belgesi ile gösterilebilir.
• ISO 14001 ile Gerek ulusal, gerekse uluslararası alanda tanınmışlık sağlanarak kuruluşa prestij kazandırır.
• ISO 14001 ile Şirket personeline verilen eğitimler sayesinde çalışanlarda çevre bilinci artar.
• ISO 14001 ile Çevreye zarar vermeyen bir işletmede çalışmak, çalışanları motive eder.
• ISO 14001 ile Tüketicinin çevre ile ilgili beklentilerine cevap verilir ve bilinçli tüketicilere erişebilme ve onları kazanma sansı artar.
• ISO 14001 ile Kaynaklar etkin kullanılır (enerji, su, vb. tasarrufu sağlanır).
• ISO 14001 ile Çevreye bırakılan atıklar azalır.

ISO 14001 Başvuru Formu

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Terimleri

Hayat Boyu Değerlendirme: Bir mal ve hizmet sisteminde belirli bir malzeme ve enerjiden elde edilen mal ve hizmetlerle bu sistemin hayat dönemince ortaya çıkan ve doğrudan doğruya sisteme atfedilebilen çevre etkilerine ait bilgilerin toplanması ve gözden geçirilmesiyle ilgili bir usuller dizisidir.

Gözden Geçirme ve Geliştirme: Kuruluş, genel çevre icraatını ve bu icraattaki genel başarı derecesini geliştirmek amacıyla, çevre yönetim sistemini gözden geçirmeli ve sürekli olarak geliştirmelidir.

ISO 14001 Çevre Standart Maddeleri

1. ATIF YAPILAN STANDARTLAR

2. TARİFLER

3. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN ŞARTLARI VE BAŞLICA UNSURLARI

1. GENEL ŞARTLAR

2. ÇEVRE POLİTİKASI

3. PLANLAMA

1. ÇEVRE BOYUTLARI

2. KANUNİ VE DİĞER ŞARTLAR

3. AMAÇ VE HEDEFLER

4. ÇEVRE YÖNETİM PROGRAMI VEYA PROGRAMLARI

4. UYGULAMA VE İŞLEM

1. BÜNYE (YAPI) VE SORUMLULUK

2. EĞİTİM, BİLİNÇ VE EHLİYET

3. İLETİŞİM

4. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ İLE İLGİLİ BELGEYE BAĞLAMA İŞLEMLERİ

5. BELGE KONTROLÜ

6. İŞLEM KONTROLÜ

7. ACİL HAL HAZIRLIĞI VE BU HALLERDE YAPILMASI GEREKEN İŞLER

5. KONTROL VE DÜZELTİCİ FAALİYET

1. İZLEME VE ÖLÇME

2. RİAYETSİZLİK, DÜZELTİCİ-ÖNLEYİCİ FAALİYET

3. KAYIT

4. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ŞARTLARI DENETİMİ

6. YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ

Standart maddelerinden 4.madde uygulama maddesidir

ISO 14001′in Tarihsel Gelişimi

Çevre sorunları birden bire ortaya çıkmamış, sanayileşme ile birlikte hızla birikerek varlığını bugünlere taşımıştır. İnsan faaliyetlerinin doğaya verdiği zararlar, doğanın kendini yenileyebilme becerisi nedeniyle bertaraf edileceği düşünülerek, hep göz ardı edilmiştir. Ancak nüfus artışı, kentleşme ve sanayileşmeyle birlikte olumsuz çevre etkilerinin artışı doğayı zorlamaya başlamış ve 1960’lı yıllarda gerçekleştirilen bilimsel teknolojik devrimin çevreye etkileri, çevre için koruma ve iyileştirme çalışmalarının ivedilikle yapılması gereğini gözler önüne sermiştir. Çevre kirliliğinin ülkeler ile değil, çevre etkilerinin yayılımı oranında sınırlı olması, çevreci gruplar, sanayi ve devlet, hatta devletlerarası ilişkilerde sorunlar yaratmıştır. Artan nüfusa iş yaratma, besin sağlama ve ülkelerin kalkınma talepleri de dikkate alındığında, ekonomiden toplum bilimlerine dek pek çok noktada hayatımızı etkileyen çevre sorunları için, tüm dünya devletleri yeni çözümlere itmiştir. Özellikle “sıfır atık” üreterek “etkisiz” bir üretim modeli oluşturmanın imkânsızlığı karşısında, çevrenin daha az kirletilerek üretim yapılmasına olanak sağlayan yöntemlerin araştırılması zorunlu olmuştur.

İlk olarak 1969 yılında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri çevrenin korunması ve nüfus artışının azaltılması konularında üye ülkelere seslenmişti. Söz konusu sorunlar, 1968 yılında kurulmuş olan Roma Klübü’nün ‘değişmek ya da yok olmak’ ikilemi üzerine hazırlanan raporla da gündeme getirilmişti. ‘sıfır büyüme’ tezi kabül görmemiş, 1972 yılında Çevre Konferansı düzenlenmiş ve ‘tek bir dünyamız var’ sloganı ulusal ve uluslararası düzeyde bir çok kuruluşun çevreyle ilgilenmesine neden olmuştu.

‘Sıfır Büyüme’ tezinden sonra çevre kalitesinin korunmasının yanısıra, ekonomik kalkınmanın da sağlanabilmesi için 1972 yılında Stockholm Çevre Konferansında ‘çevreyi dışlamayan kalkınma’ stratejisi açıklanmıştı. Amaç doğal kaynaklardan adaletli bir şekilde yararlanmaktı. ‘Çevreyi dışlamayan kalkınma’ kavramı esasen çevre koruma ve ekonomik kalkınma arasında bir çelişki görmüyordu. Tarım politikalarında hem tarımsal gelişme hemde tarım topraklarının korunacağı düşünülüyordu.

1970’li yıllarda ekonomik kalkınmanın yanında çevre kalitesinin de korunmasına çözüm olarak ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ felsefesi tartışılmaya başlandı. Bu çözüm, doğal kaynakların tüketim hızının oluşum hızına paralelliğinin sağlanması esasına dayanıyordu. Kavram, 1987 yılında BM Çevre ve Kalkınma Komisyonunca yayınlanan ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporda yer alarak yaygınlık kazanmaya başladı.

Sürdürülebilir kalkınma, bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların da kendi gereksinimlerini karşılama imkanlarını yok etmeden karşılamaktır.Herkesin temel gereksinimlerini karşılayabilmeyi ve kaynakların kullanımı, yatırımların yönlendirilmesi, teknolojinin yönünün belirlenmesi ve kurumsal değişiklikler yaşanırken insanlığın beklentilerinin dikkate alınmasını amaçlayan bir değişim sürecidir.

Çevre sorunları ve ekonomik kalkınma, son 30 yıl içinde giderek yükselen bir tempoda tartışıldı ve bu tartışmalardan çıkan sonuçlardan hareketle yönetmelikler,idari tebliğler ve standartlar gibi uygulama şartlarını içeren yayınlar hızla çoğaldı. Avrupa Birliğine üye ülkelerde uygulanan ve sıkı bir disiplin olan EMAS bunlardan birisidir. ISO Eylül /1996’da, çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafı konularında şartlar içeren ve özellikle kalkınmakta olan ülkelere uygun ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemleri standardını yayınladı. Uygulamaları hızla yayılan ve kabül gören ISO 14001 Standardı, çevre politikası, çevre amaçları/hedefleri ve çevre programları doğrultusunda çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafına yönelik şartları içermektedir.

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Nedir?

ISO 14001 Standardı, kuruluşların; politika ve amaçlarını tespit edebilmelerini mümkün kılmak amacıyla mevzuatta koşulan şartlarla, önemli çevre etkilerini dikkate alarak, bir çevre yönetim sistemi için gerekli şartların belirlenmesidir. ISO 14001 Çevre Yönetim Standardı kuruluşların kontrol altında tutabildikleri ve/veya etkileyebildikleri çevre boyutlarını kapsar.

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi,

• bir çevre yönetim sistemi uygulayan, bu sistemi sürdüren ve geliştiren,
• kendi çevre politikasına uymayı taahhüt eden,
• bu riayeti başkalarına da gösterebilen,
• çevre yönetim sistemini, kendi bünyesinin dışındaki bir kuruluşa tescil ettirmek ve bu konuda sertifika almak isteyen,
• kendi isteği ile bu standarda uyma konusunda kararlı olan ve bu hususu açıkça beyan eden bütün kuruluşlara uygulanabilir.

Bu standardın bütün gerek ve şartları herhangi bir çevre yönetim sistemine dâhil edilmek ve onunla bütünleştirilmek amacıyla geliştirilmiştir.

ISO 9001 standardından yola çıkılarak yayımlanan ISO 14001, dünya pazarına kısa zamanda önemli bir rekabet unsuru olarak yansımıştır. Türkiye’de de birçok sektörden kuruluş, bu standardın gereklerini kendileri yerine getirmekle kalmayıp, tedarikçilerine de bu yönde yaptırım uygulamaktadır. Bu yaklaşımın en somut örneği otomotiv sektöründe görülmektedir. Sektörde söz sahibi kuruluşlar, alım yapmak için diğer kalite gereklerinin yanı sıra, firmaların Çevre Yönetim Sistemi kurmalarını ve bunu belgelendirmelerini önşart olarak talep etmektedirler. Taleplerinin en kısa zamanda uygulanması için ana sanayiden birçok kuruluş değişik tarihler belirlemiştir ve bu sürelere uyulmasını beklemektedir. Ana sanayi bu konudaki taleplerini, yine kendilerinden gelen eğitim ve danışmanlık faaliyetleri ile hatta zaman zaman belgelendirme maliyetlerinin kısmen karşılanmasıyla maddi olarak da desteklemektedir. Beyaz eşya gibi diğer sektörlerde de birçok ana sanayi kuruluşu, tedarikçilerini değerlendirirken çevre ile ilgili uygulamalarını dikkate almaktadır..

Türkiye’de faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlarda da çevre yönetim sistemi uygulaması yaygındır. Burada genellikle amaç, değişik ülkelere yayılmış olan birimlerin çevre uygulamalarını daha kolay kontrol ederek merkezden belirlenmiş kriterlere ve yerel kanunlara uyulduğundan emin olmak ve firmanın çevreci imajını korumaktır.

ISO 14001 standardı, kuruluş nezdinde yerel kanunların uygulanmakta olduğunun da takipçisidir. Ülkemizde 1983 yılında yürürlüğe giren Çevre Kanunu, 1986 yılından bu yana yayımlanmaya devam eden yönetmelikler ile desteklenmektedir. Bunlar ekolojik dengenin korunabilmesi, havada, suda ve toprakta kirlilik ve bozulmaların önlenmesi için kuruluşların uymakla yükümlü olduğu hususları belirlemektedir.

ISO 14001 standardının gereklerini yerine getiren bir kuruluş, yasaları takip etme ve uygulama yükümlülüğünün ötesinde, kirliliğin önlenmesini de taahhüt etmek durumundadır.

Bu taahhütlerde bulunan bir şirket, çevreyi korumak için gereken altyapıya sahip olmanın yanı sıra, çalışanlarının bilinçli olması ve oluşturulan çalışma kurallarını gerektiği gibi uygulaması için gerekeni yapmalıdır. Üretim yapan bir şirketten örnek vermek gerekirse, atık sular için bir arıtma tesisinin bulunması yeterli değildir: bu tesisin sürekli ve güvenli çalışmasını sağlayacak insan gücüne, yöntemlere ve kontrol mekanizmalarına ihtiyaç vardır. Özellikle karmaşık üretim süreçleri bulunan kuruluşlarda, bertaraf gereken tüm atık suların arıtma tesisine bağlantısının yapıldığına emin olunmalıdır. Aynı şekilde kimyasal madde bulunduran bir kuruluşun, maddenin şirket içine alınmasından depolanmasına ve tüketilmesine kadar her aşamada sızıntı, dökülme, parlama, kazara başka kimyasallarla karışarak tehlikeli durum yaratması gibi tehlikelere karşı kesin önlemler alması gerekmektedir. Unutulmaması gereken bir durum da vardiyalı çalışmalarda gece çıkabilecek problemlerdir. Tüm bunların yanı sıra doğal kaynakların sınırlı olduğunun bilinciyle su, enerji ve diğer kaynakların tüketiminin de kontrol altına alınması kirliliğin önlenmesi prensibinin önemli bir unsurudur.

ISO 14001:2004 Çevre Yönetim Sistemleri

ISO 14001 Standardı, kuruluşların; politika ve amaçlarını tespit edebilmelerini mümkün kılmak amacıyla mevzuatta koşulan şartlarla, önemli çevre etkilerini dikkate alarak, bir çevre yönetim sistemi için gerekli şartların belirlenmesidir. ISO 14001 Çevre Yönetim Standardı kuruluşların kontrol altında tutabildikleri ve/veya etkileyebildikleri çevre boyutlarını kapsar.

ISO 14001 Başvuru Formu