554 Sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca, bir tasarım tescil başvurusu, başvuru aşamasında “yenilik” ve “ayırt edici nitelik” kriterlerine göre incelemeye tabi tutulmamaktadır. Bu nedenle endüstriyel tasarım tescili, uluslararası düzeyde bir kaç ülke dışında genel kabul görmüş itiraza dayalı ‘incelemesiz’ (yenilik ve ayırt edici nitelik açısından) bir sistem olarak tanımlanmaktadır.
Tasarım başvurusu şekli incelemeyi müteakiben Endüstriyel Tasarımlar Resmi Bülteni’nde 6 ay süre ile yayınlanır. Üçüncü kişilerin, yayın tarihinden itibaren 6 ay içerisinde tasarım başvurusuna itiraz etme hakkı bulunmaktadır.
Her ay yayınlanan tasarım bültenleri firmamız uzmanlarınca incelenerek, müvekkillerimize ait birebir ya da benzer başvurular tespit edilmekte ve itiraz haklarının bulunduğu konusunda bilgi verilmektedir. Müvekkillerimizin talebi doğrultusunda yayınlanan tasarımlara itiraz dosyası, gelen itirazlara da karşıt görüş bildirme dosyası hazırlanarak TPE’ye sunulmaktadır.
Yapılan birebir ya da benzer başvuruya itiraz edilmemesi durumunda bu başvuru tescile bağlanmaktadır. Bu aşamadan sonra sadece endüstriyel tasarım tescil belgesi iptali davası açılması yolu sözkonusu olmaktadır. Bu dava da itiraza nispeten oldukça maliyetli ve uzun süreli bir işlem olması hasabiyle, tasarım takibinin önemi, gerekliliği ve avantajı aşikârdır.
Tescilli tasarımların koruma süresi tasarımın tesciline başvurma tarihinden itibaren 5 yıldır. Tasarımlar 5 yıl arayla yenilenerek 25 yıla kadar uzatılabilir. 5’er yıllık dönemlerle tasarım hakkı sahibinin ve vekilinin talebi üzerine yenileme ücreti verilerek tasarım tescili yenilenir. Yenileme ücretinin ödenmesi ve yenileme talebinin yapılması, koruma süresinin sona erdiği ayın son gününden önceki 6 ay içerisinde geçekleştirilir. Bu sürenin kaçırılması halinde yenileme ek ücret ödenerek yapılır.
Yurtdışında korunmak istenen tasarımların bireysel ülke başvuruları da mümkün olup, arzu edilen ülkelerdeki partnerlerimiz aracılığıyla resmi patent ofislerine başvuruları ve bunların takipleri yapılmaktadır. Her ülkenin tasarım mevzuatında, uygulamalarında ve ücretlerinde farklılıklar olmaktadır.
Bu tip başvuruların başarılı takibi ve sonuçlandırılması, uluslararası tesciller konusunda deneyim ve özel uzmanlık gerektirmektedir.
Tasarım hakkı sahibine iki yönlü korunma hakkı verir. Bunlardan birinci tasarım hakkının sahibine kullanma hakkı vermesi, ikincisi ise tasarımın başkası tarafından izinsiz kullanılmasını menetmek hakkını tasarım sahibine vermesidir.
Tasarım hakkının korunması, hukuk davaları ve/veya ceza davalarına konu olabilir.
Hukuk Davaları
Tasarımdan doğan hakları tecavüze uğrayan tasarım hakkı sahibi, aşağıdaki taleplerde bulunabilir (KHK m. 49):
1. Tecavüzün önlenmesi davası
2. Tecavüzün durdurulması davası
3. Tecavüzün giderilmesi davası
4. Tecavüzün tespiti davası
5. Tazminat davaları
a) Maddi tazminat davası
b) Manevi tazminat davası
c) İtibar tazminat davası
6. El koyma
7. Ürünler ve araçlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınması
8. Şekil değiştirme ve imha
9. Mahkeme kararının ilgililere tebliği
10. Kamuya ilan yoluyla duyurulması ve hükmün ilanı
11. İhtiyati tedbirler
B) Ceza davaları
Tasarım hakkına tecavüz halinde verilecek cezalar işlem, fiil ve suça iştirak (katılma) ayırımına bağlı olarak farklılıklar göstermektedir.
Kanuna uymayanlar hakkında hapis cezası, para cezası, işyerinin kapatılması, ticaretten men edilmesi yaptırımları getirilerek, uygulamada etkinliğin sağlanması amaçlanmıştır (KHK m.48/A). 22.06.2004 tarih 5194 sayılı kanunun KHK md. 48/A da yapmış olduğu değişiklik ile müeyyideler ağırlaştırılmıştır.
Tasarımdan doğan haklara verilecek cezaların alt ve üst sınırları aşağıdaki gibidir:
a) Bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası,
b) Yirmiyedibin YTL’den, kırkaltıbin YTL’ye kadar para cezası,
c) İşyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılması,
d) Tecavüz edenlerin bir yıldan az olmamak üzere ticaretten men edilmesi.
Sınırların kalktığı küresel rekabet ortamında, aynı sektörde faaliyet gösteren firmalarla yarışta öne çıkmak, müşterilerin beklenti ve taleplerine cevap vermek ve müşteri memnuniyetini üst seviyeye çıkarmak hususlarında endüstriyel tasarımların son derece önemli ve pozitif katkıları mevcuttur. Yapılan araştırmalar, tüketicinin tercihlerini belirlemesinde, marka, işlevsellik ve kalitenin yanında dış görünümünde oldukça etkili olduğunu göstermektedir
Serbest rekabet ortamında rakipler, müşteri memnuniyetini sağlamak için reklâmlarında ürün imajını; marka ve tasarım ile öne çıkarmaktadırlar.
Teknik bakımdan aynı kalitede olan iki ürün arasında müşteri tercihinde, ürünün tasarımı büyük rol oynamaktadır. Bazen de tasarım, müşteri tercihlerinde tek başına belirleyici olabilmektedir. Denilebilir ki, genelde müşteriler önce markaya sonra da ürünün tasarımına bakarak satın alma kararı vermektedirler. Bu anlamda tasarıma yüklenen amaç; ürünün işlevselliğine katkıda bulunmak ve ürünün görünümünü özgünleştirerek pazarlamaya yardımcı olmaktır.
Endüstriyel tasarım tescili koruması ile elde edilen, “tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın başka kişilerce tasarımın ticari amaçla kullanımını engelleme hakkı” yapılan yatırımların, hem ekonomik hem de sosyal anlamda geri dönüşümü açısından oldukça önemli olmaktadır. Aksi takdirde, özgün ve yeni tasarımlar fikir hırsızlığı, kopyalama ve taklit gibi tehditlerle karşı karşıya kalacak ve hakkın savunulması oldukça zorlaşacaktır.
Günümüzde firmaların yaratıcı çabaları onları rekabet maratonunda dereceye taşıyacak yegane varlıklarıdır. Fiyat rekabetinin giderek işlerliğini yitirmesi ve tüketici beğenilerinin standardının yükselmesi firmaları yeni katma değer arayışlarına yöneltmiştir. Yenilikçi tasarımlar yaratmak bu sürecin en rasyonel ve benimsenecek yoludur. Bu sayede yaratılan katma değer bir farklılık unsuru olarak korunabilmektedir. Tasarlamak dışında, firmaların stratejik eylemleri doğrultusunda kullanım alanlarının çerçevesini çok iyi belirlemeleri gerekmektedir. Çünkü kullanım alanı çerçevesi, yaratılan tasarımın artı değer olarak dönüşü ve etkisizleşerek yitip gitmesi arasındaki çok ince dengeyi kuran en belirleyici faktördür. Tasarlanan ürün yeni olsa bile korunmadığı sürece hemen taklit edilecek, yaratılan ürün farklı olmaktan çıkacak ve yaratıcısına artı değer katmaktan yoksun kalacaktır. Bu sebeple tasarımların mutlaka tescil ettirilerek üçüncü şahısların izinsiz kullanımına karşı korunması gerekmektedir. Koruma ancak yurt içi ve yurt dışında tasarım tescili ile sağlanabilir ve yarattığınız değer tüm getirileri ile birlikte tamamen sizin olur.
Tam koruma sağlanabilmesi için, tasarım tescili yurt içi ve yurt dışı kulvarlarda gerçekleştirmelidir. Ne yazık ki henüz bu amaca hizmet edecek, tüm dünyada geçerli ortak bir tasarım tescil sistemi bulunmamaktadır. Ancak pek çok farklı şekilde yurt dışında tasarımlar için tescil elde edilebilmektedir. Bunlardan ilki ülkesel bazda tasarım tescilidir. Yurt dışında ülkesel tasarım tescilleri, sadece tescil ettirilen ülkelerde geçerli olup, diğer ülkeler için bağlayıcı nitelikte değildir. Yani tasarım hangi ülkelerde kullanılacaksa, o ülkelerde tasarım tescili elde etmek için başvuru yapılmalıdır. Böyle bakıldığında biraz meşakkatli görünen yurt dışı tasarım tescilleri, çeşitli uluslar arası anlaşmalarla büyük ölçüde pratiklik kazanmıştır. Özellikle Topluluk Tasarım Tescil Sistemi (OHIM) ile 25 birlik ülkesinde tek bir başvuruyla aynı anda tescil elde edilebilmekte, tasarım bu ülkelerin tümünde tescil süresince korunabilmektedir. Uluslar arası alanda önemli kolaylıklar getiren bir başka anlaşma ise La Hey Anlaşmasıdır. Türkiye La Hey Anlaşmasının Cenevre metnine üye olmuş, ve anlaşma hükümleri 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren ülkemiz için de geçerli olmaya başlamıştır. Buna göre ülkemizden, Cenevre metnine üye ülkelerin içinden istenen ülkelere endüstriyel tasarım başvurusu yapılabilmektedir. La Hey kapsamındaki başvurular hem uluslar arası büroya hem de mevzuatları elverdiği ölçüde ulusal patent ofislerine yapılabilmektedir. Bu doğrultuda Türk Patent Enstitüsü La Hey müracaatlarını kabul etmektedir. Yurt dışında toplu tasarım tescil sistemleri olan Topluluk Tasarım Tescil Sistemi ve La Hey Anlaşması yurt dışında hem tescil işlemlerini basitleştirmekte hem de maliyetlerini düşürmektedir.
Türk sanayicilerin yurt dışında güvenle iş ilişkileri oluşturabilmeleri için çalışacakları ülkelerde mutlaka tasarımları için tescil almalıdırlar. Aksi halde özellikle gümrüklerde büyük sorunlarla karşılaşabilirler. Topluk Tasarım Tescili ve La Hey Sistemi yurt dışında tasarım tescili elde etmek için işlemleri son derece kolaylaştıran, pratik ve hızlı çözüm sunan, ülkesel başvurulara kıyasla düşük maliyetli ve kapsamlarının genişliğinden dolayı son derece etkili birer tasarım tescil sistemidir. Ülkemizin bu sistemlere dahil olması Türk sanayicileri için eşsiz bir fırsattır.
Türk sanayicileri sınai haklar konusunda giderek daha da bilinçlenmektedir. Özellikle yurt dışında oluşturacakları iş ilişkileri doğrultusunda tasarımlarını nasıl koruyacaklarının etüdünü olabildiğince erken yapıp tasarım koruması elde ederek yurt dışında güvenle ve korkusunca faaliyet göstermektedirler. Firmalar, Destek Patent’in neredeyse tüm hizmetlerinden yararlanmak suretiyle, yurt içinde ve dünyada tasarımları için son derece sağlam bir koruma elde etme yolunda kararlı ve sağlam adımlarla ilerlemektedir. Bu yolda atılan her adım aynı zamanda sağlam bir yatırım olduğu için firmalar bu kadar kararlı davranmaktadır. Yurt dışında tasarımları için nasıl bir koruma istedikleri firmaların kendi stratejilerine bağlı olup, istenilen ülkelere ayrı ayrı tasarım müracaatı, tüm AB ülkelerinde toptan olarak koruma elde etmek için OHIM ya da üye ülkelerden istediklerini tercih ederek La Hey kapsamında tasarım tescil başvurusu yapılabilmektedir.
Yaratılan tasarımı başkalarıyla paylaşmak zorunda kalmamak, rakiplere bir hediye sunar gibi tasarımı teslim etmemek ve en önemlisi emeğin karşılığı alınmak isteniyorsa tasarımlar mutlaka tescil ettirilerek korunmalıdır. Tasarımınız başkalarıyla paylaşamayacağınız kadar değerliyse mutlaka tescil ile koruma altına alın.
Aylin ŞENER - Tasarım Danışmanı
554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunmasına İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamede endüstriyel tasarım kavramı şu şeklide tanımlanmaktadır;”Tasarım, bir ürünün tümü, veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü ifade eder.”
Son Yorumlar