Globalleşme ile birlikte giderek artan uluslararası ticaret, markaların sadece ülke içinde korunmasının yetersizliğini ve uluslararası alanda da korunmasının gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Markayı korumanın en iyi yolu ise tescildir. Marka korumasına ilişkin dünyadaki genel uygulamaya bakıldığında tescilin yalnızca ülke sınırları içinde geçerli olduğu görülmektedir. Bu durumda, birçok ülkeye ihracat yapan bir firma, markasını tescil ettirmek istediği her ülke için ayrı ofislerde, ayrı ücret ve ayrı prosedürlerle ayrı müracaat yapmak zorunda kalmaktadır. İşte yurtdışı tescilinde yaşanan bu sıkıntıları minimize etmek amacı ile Madrid sistemi adı verilen markaların uluslararası tesciline ilişkin bir tescil mekanizması kurulmuştur.

Madrid Sistemi ile amaçlanan; tek bir dilde, tek bir başvuru ile üye ülkelerde başvuru ve tescil imkanının sağlanması ve markanın tescilinden sonra yapılacak olan yenileme, devir, ünvan ve adres değişiklikleri, eşya sınırlamaları gibi değişikliklerin tek ve kolay bir işlemle gerçekleştirilebilmesidir.

Madrid Protokolü, 1989’da Madrid Anlaşması’na yönelik çekinceleri ortadan kaldırarak katılımı artırmak ve Madrid Sisteminin alanını genişletmek amacıyla kabul edilip, 01.12.1995’te yürürlüğe girmiş, 01.04.1996’da uygulanmaya başlanmıştır. Türkiye, 27.06.1989 tarihli Markaların Uluslararası Tescili Konusundaki Madrid Sözleşmesi ile ilgili Protokol’e katılmış, söz konusu Protokol 01.01.1999 tarihinde yürürlüğe konmuştur.

Protokol, Uluslararası marka tesciline yeni özellikler getirmek için hazırlanmıştır. Anlaşma ile kıyaslandığında Protokol şu yenilikleri getirmektedir:

• Menşe Ofıste marka tescili mecburiyeti yerine sadece müracaatın yeterli olması,

• Menşe Ofıslere red kararı için 12 ay yerine,18 ay süre verilmesi,

• Anlaşma’ya göre üye ülkelere daha çok ücret elde etme imkanı sağlaması,

• Uluslararası tescil iptal edilse bile, bu müracaata dayalı olarak ulusal tescillere dönüştürülebilmesi,

• Avrupa Birliği’nin (Topluluk Markası) tek bir ülke durumunda kabul edilebilmesi ve müracaatların İngilizce olarak da yapılabilmesi.

Uluslararası başvuru, Protokol çerçevesinde düzenlenmiş ise, İngilizce ya da Fransızca olabilir. Bununla birlikte, Türk Patent Enstitüsü, kendisine yapılacak uluslararası başvuruların dilini İngilizce olarak belirlemiş ve bir sınırlama getirmiştir.

Madrid Protokolü kapsamında bir uluslar arası başvuru;

1. Protokole taraf ülkelerde gerçek ve etkin bir ticari işletmeye sahip olanlar,

2. Protokole taraf ülkelerde ikamet edenler,

3. Protokole taraf ülke tabiiyetinde olan gerçek ve tüzel kişiler,

tarafından yapılabilir.

Madrid Protokolü uyarınca, Uluslararası tescilin sağlanabilmesi için öncelikle ilgili menşe ofiste (Türkiye’de Türk Patent Enstitüsü) tescilli bir markanın veya başvurunun bulunması zorunludur. Uluslararası marka başvurusu, Uluslararası Büro (WIPO)’ya menşe ofis aracılığıyla yapılır. Uluslararası Büro’ya doğrudan yapılan müracaatlar, başvuru usulüne uygun olarak yapılmamış sayılarak başvuru sahibine iade edilir. Uluslararası başvurunun, menşe ofiste tescilli bulunan markada veya esas başvuruda bulunan marka örneğiyle, mal ve hizmet listesiyle ve uluslararası sınıflandırmayla aynı olması zorunludur. Başvuru sahibi uluslararası başvuruda yer alan mal ve hizmet listesinin kapsamını daraltabilir ancak genişletme yapamaz.

Uluslararası başvuruların mal ve hizmet listesi, Nice Sınıflandırması olarak adlandırılan bir sisteme göre yapılır. Nice Sınıflandırması ile uluslararası alanda standart bir sınıflandırma sistemi uygulaması amaçlanmış ve 34 mal ve 11 hizmet sınıfı oluşturulmuştur. Uluslararası alanda, 1957 yılında uygulamaya konulan Sistem, Türkiye’de 01.01.1996 itibariyle yürürlüğe girmiştir.

Uluslararası başvuruda, marka korumasının istendiği üye ülkeler belirtilmelidir. Uluslararası başvuru sahibi, Paris Sözleşmesine göre, menşe ofise veya başka bir ofise yapılan önceki bir başvurudan dolayı rüçhan(öncelik) hakkı talebinde bulunabilir. Bu hak başvurunun yapıldığı tarihten itibaren altı ay içerisinde kullanılmalıdır. Süresi içinde rüçhan hakkının kullanılması halinde, ilk başvuru ile diğer üye ülkelerde yapılan ikinci başvuru tarihleri arasında, üçüncü kişiler tarafından yapılacak başvurular hükümsüz sayılır.

Uluslararası marka tescilinin koruma süresi on yıldır. Uluslararası tescil, marka sahibi veya vekilinin talebi üzerine yenileme ücretinin ödenmesi koşuluyla, üye ülkelerin tamamında veya bir kısmında 10 yıllık süre için yenilenebilir. Uluslararası tescilli marka, menşe ofiste başvuru halinde bulunan veya tescil edilen esas markaya uluslararası tescil tarihinden itibaren beş yıl bağımlı kalır. Eğer bu süre içinde menşe ofis tarafından tescil edilen marka mahkeme kararı ile veya marka sahibi tarafından iptal edilirse uluslararası tescil de iptal edilir. Uluslararası tescilin menşe ofise yapılan bir başvuruya dayandığı durumda ise; başvuru beş yıllık süre içinde reddedilir, geri çekilir ya da başvurudan kaynaklanan tescil bu süre içerisinde hükümsüz kalır ise uluslararası tescil de iptal edilir. Uluslararası tescil tarihinden itibaren beş yıllık sürenin bitiminden sonra uluslararası tescil, esas başvurudan veya esas tescilden bağımsız hale gelir.

Fatma ALPAY (Marka ve Patent Vekili)