Browse >
Home / Archive by category 'Endüstriyel Tasarım'
Patentler alındıkları ülkeler için hak sahipliği oluşturur. Türkiye’de alınmış bir tasarım, sadece Türkiye içinde sahibine hak tanımaktadır. Bu sebeple ticaret yapılması hedeflenen ülkeler için de başvurular yapılarak koruma talep edilmelidir. Bir tasarım tescil başvurusunun yurtdışı ülkelere de açılması için süre ilk başvuru tarihinden itibaren 6 ay ile sınırlandırıldığı için bu sürenin aşılması halinde yurtdışı tesciller yapılamamaktadır. 6 ayla sınırlı olan bu öncelik hakkına Rüçhan Hakkı denir.
Tasarım hakkı sahibine iki yönlü korunma hakkı verir. Bunlardan birinci tasarım hakkının sahibine kullanma hakkı vermesi, ikincisi ise tasarımın başkası tarafından izinsiz kullanılmasını menetmek hakkını tasarım sahibine vermesidir.
Tasarım hakkının korunması, hukuk davaları ve/veya ceza davalarına konu olabilir.
Hukuk Davaları
Tasarımdan doğan hakları tecavüze uğrayan tasarım hakkı sahibi, aşağıdaki taleplerde bulunabilir (KHK m. 49):
1. Tecavüzün önlenmesi davası
2. Tecavüzün durdurulması davası
3. Tecavüzün giderilmesi davası
4. Tecavüzün tespiti davası
5. Tazminat davaları
a) Maddi tazminat davası
b) Manevi tazminat davası
c) İtibar tazminat davası
6. El koyma
7. Ürünler ve araçlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınması
8. Şekil değiştirme ve imha
9. Mahkeme kararının ilgililere tebliği
10. Kamuya ilan yoluyla duyurulması ve hükmün ilanı
11. İhtiyati tedbirler
B) Ceza davaları
Tasarım hakkına tecavüz halinde verilecek cezalar işlem, fiil ve suça iştirak (katılma) ayırımına bağlı olarak farklılıklar göstermektedir.
Kanuna uymayanlar hakkında hapis cezası, para cezası, işyerinin kapatılması, ticaretten men edilmesi yaptırımları getirilerek, uygulamada etkinliğin sağlanması amaçlanmıştır (KHK m.48/A). 22.06.2004 tarih 5194 sayılı kanunun KHK md. 48/A da yapmış olduğu değişiklik ile müeyyideler ağırlaştırılmıştır.
Tasarımdan doğan haklara verilecek cezaların alt ve üst sınırları aşağıdaki gibidir:
a) Bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası,
b) Yirmiyedibin YTL’den, kırkaltıbin YTL’ye kadar para cezası,
c) İşyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılması,
d) Tecavüz edenlerin bir yıldan az olmamak üzere ticaretten men edilmesi.
Tasarım tescil başvurusu TC. Türk Patent Enstitüsü tarafından; şekli, başvuruda bulunma hakkı, rüçhan hakkı ve mutlak red nedenleri (kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı tasarımlar gibi) bakımından incelenir.
Gerekli kanuni şartlar yerine getirilmişse ve başvurunun geri çevrilmesini gerektirecek bir neden yoksa başvuru tarihi kesinlik kazanmış olmakla, tasarım siciline kayıt edilir. Sicile kaydı yapılmış tasarımlar, aylık çıkmakta olan Endüstriyel Tasarımlar Resmi Bülteni’nde 6 ay yayımlanır.
İlanı yapılmış bir tasarımla ilgili olarak, gerçek veya tüzel kişiler ile ilgili meslek kuruluşları, gerekçelerini açıkça belirtmek ve ilgili yönetmelikte öngörülen şartları yerine getirmek koşuluyla, tasarım belgesinin verilmesine karşı Enstitü nezdinde itiraz edebilirler. Ancak bu itirazların yazılı olarak ve ilan tarihinden itibaren altı ay içinde yapılması zorunludur. Ayrıca, yapılacak olan itirazın nazara alınması için, Yönetmelikte öngörülen itiraz ücretinin de ödenmesi gerekir.
Enstitü itirazları incelerken gerekli gördüğü takdirde, tarafların itiraz ve savunmalarını ilgili taraflara iletir ve yazılı görüşlerini alır.
Enstitü itirazları inceledikten sonra aşağıda belirtilen kararlardan birini verir:
a) Şekli bir işlemin yerine getirilmediği veya eksik yapıldığına ve bu eksikliklerin giderilmesine,
b) Tasarım belgesinin verilmesi ile ilgili işlemlerin geçersizliğine,
c) Eksikliklerin yapıldığı yere kadar geriye dönülmesi ve işlemlerin yeniden yapılmasına,
d) Tasarım belgesinin iptaline.
Tasarım belgesinin iptal kararı ilgili bültende yayınlanır.
Sınırların kalktığı küresel rekabet ortamında, aynı sektörde faaliyet gösteren firmalarla yarışta öne çıkmak, müşterilerin beklenti ve taleplerine cevap vermek ve müşteri memnuniyetini üst seviyeye çıkarmak hususlarında endüstriyel tasarımların son derece önemli ve pozitif katkıları mevcuttur. Yapılan araştırmalar, tüketicinin tercihlerini belirlemesinde, marka, işlevsellik ve kalitenin yanında dış görünümünde oldukça etkili olduğunu göstermektedir
Serbest rekabet ortamında rakipler, müşteri memnuniyetini sağlamak için reklâmlarında ürün imajını; marka ve tasarım ile öne çıkarmaktadırlar.
Teknik bakımdan aynı kalitede olan iki ürün arasında müşteri tercihinde, ürünün tasarımı büyük rol oynamaktadır. Bazen de tasarım, müşteri tercihlerinde tek başına belirleyici olabilmektedir. Denilebilir ki, genelde müşteriler önce markaya sonra da ürünün tasarımına bakarak satın alma kararı vermektedirler. Bu anlamda tasarıma yüklenen amaç; ürünün işlevselliğine katkıda bulunmak ve ürünün görünümünü özgünleştirerek pazarlamaya yardımcı olmaktır.
Endüstriyel tasarım tescili koruması ile elde edilen, “tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın başka kişilerce tasarımın ticari amaçla kullanımını engelleme hakkı” yapılan yatırımların, hem ekonomik hem de sosyal anlamda geri dönüşümü açısından oldukça önemli olmaktadır. Aksi takdirde, özgün ve yeni tasarımlar fikir hırsızlığı, kopyalama ve taklit gibi tehditlerle karşı karşıya kalacak ve hakkın savunulması oldukça zorlaşacaktır.
Büyük marka olup olmadığınızı anlamanın en kolay yolu, sizin ürününüz ile aynı fiyat seviyesine sahip rakip ürünler arasından, tüketicinin sizi tercih etme oranının ne olduğuna bakmaktır. Tüketici, bu durumda çoğunlukla sizin markanızı tercih ediyorsa, büyük marka olma yolunda önemli bir adım atmışsınız demektir. Bunun bir üst seviyesi ise, tüketicinin, sizin ürününüzü, aynı fonksiyonel özellik ve faydaları sunan başka bir ürün daha ucuz olmasına rağmen daha çok tercih etmesidir. Yani, siz aynı özellikteki ürünü, daha pahalı satmanıza rağmen, tüketici hala sizi daha çok tercih ediyorsa, işte o zaman, büyük marka olma yolunda çok daha önemli bir aşamayı geçmişsiniz demektir. Bu şunu ifade etmektedir: tüketici, sizin ürününüze o kadar fazla güvenmektedir ve farklı değerler algılamaktadır ki, siz daha yüksek bir fiyat talep etseniz bile, sizden vazgeçmeyecektir. İşte burada, çok önemli bir kavramdan da bahsetmekte fayda var, o da “algılanan değer”.
Günümüzde firmaların yaratıcı çabaları onları rekabet maratonunda dereceye taşıyacak yegane varlıklarıdır. Fiyat rekabetinin giderek işlerliğini yitirmesi ve tüketici beğenilerinin standardının yükselmesi firmaları yeni katma değer arayışlarına yöneltmiştir. Yenilikçi tasarımlar yaratmak bu sürecin en rasyonel ve benimsenecek yoludur. Bu sayede yaratılan katma değer bir farklılık unsuru olarak korunabilmektedir. Tasarlamak dışında, firmaların stratejik eylemleri doğrultusunda kullanım alanlarının çerçevesini çok iyi belirlemeleri gerekmektedir. Çünkü kullanım alanı çerçevesi, yaratılan tasarımın artı değer olarak dönüşü ve etkisizleşerek yitip gitmesi arasındaki çok ince dengeyi kuran en belirleyici faktördür. Tasarlanan ürün yeni olsa bile korunmadığı sürece hemen taklit edilecek, yaratılan ürün farklı olmaktan çıkacak ve yaratıcısına artı değer katmaktan yoksun kalacaktır. Bu sebeple tasarımların mutlaka tescil ettirilerek üçüncü şahısların izinsiz kullanımına karşı korunması gerekmektedir. Koruma ancak yurt içi ve yurt dışında tasarım tescili ile sağlanabilir ve yarattığınız değer tüm getirileri ile birlikte tamamen sizin olur.
Tam koruma sağlanabilmesi için, tasarım tescili yurt içi ve yurt dışı kulvarlarda gerçekleştirmelidir. Ne yazık ki henüz bu amaca hizmet edecek, tüm dünyada geçerli ortak bir tasarım tescil sistemi bulunmamaktadır. Ancak pek çok farklı şekilde yurt dışında tasarımlar için tescil elde edilebilmektedir. Bunlardan ilki ülkesel bazda tasarım tescilidir. Yurt dışında ülkesel tasarım tescilleri, sadece tescil ettirilen ülkelerde geçerli olup, diğer ülkeler için bağlayıcı nitelikte değildir. Yani tasarım hangi ülkelerde kullanılacaksa, o ülkelerde tasarım tescili elde etmek için başvuru yapılmalıdır. Böyle bakıldığında biraz meşakkatli görünen yurt dışı tasarım tescilleri, çeşitli uluslar arası anlaşmalarla büyük ölçüde pratiklik kazanmıştır. Özellikle Topluluk Tasarım Tescil Sistemi (OHIM) ile 25 birlik ülkesinde tek bir başvuruyla aynı anda tescil elde edilebilmekte, tasarım bu ülkelerin tümünde tescil süresince korunabilmektedir. Uluslar arası alanda önemli kolaylıklar getiren bir başka anlaşma ise La Hey Anlaşmasıdır. Türkiye La Hey Anlaşmasının Cenevre metnine üye olmuş, ve anlaşma hükümleri 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren ülkemiz için de geçerli olmaya başlamıştır. Buna göre ülkemizden, Cenevre metnine üye ülkelerin içinden istenen ülkelere endüstriyel tasarım başvurusu yapılabilmektedir. La Hey kapsamındaki başvurular hem uluslar arası büroya hem de mevzuatları elverdiği ölçüde ulusal patent ofislerine yapılabilmektedir. Bu doğrultuda Türk Patent Enstitüsü La Hey müracaatlarını kabul etmektedir. Yurt dışında toplu tasarım tescil sistemleri olan Topluluk Tasarım Tescil Sistemi ve La Hey Anlaşması yurt dışında hem tescil işlemlerini basitleştirmekte hem de maliyetlerini düşürmektedir.
Türk sanayicilerin yurt dışında güvenle iş ilişkileri oluşturabilmeleri için çalışacakları ülkelerde mutlaka tasarımları için tescil almalıdırlar. Aksi halde özellikle gümrüklerde büyük sorunlarla karşılaşabilirler. Topluk Tasarım Tescili ve La Hey Sistemi yurt dışında tasarım tescili elde etmek için işlemleri son derece kolaylaştıran, pratik ve hızlı çözüm sunan, ülkesel başvurulara kıyasla düşük maliyetli ve kapsamlarının genişliğinden dolayı son derece etkili birer tasarım tescil sistemidir. Ülkemizin bu sistemlere dahil olması Türk sanayicileri için eşsiz bir fırsattır.
Türk sanayicileri sınai haklar konusunda giderek daha da bilinçlenmektedir. Özellikle yurt dışında oluşturacakları iş ilişkileri doğrultusunda tasarımlarını nasıl koruyacaklarının etüdünü olabildiğince erken yapıp tasarım koruması elde ederek yurt dışında güvenle ve korkusunca faaliyet göstermektedirler. Firmalar, Destek Patent’in neredeyse tüm hizmetlerinden yararlanmak suretiyle, yurt içinde ve dünyada tasarımları için son derece sağlam bir koruma elde etme yolunda kararlı ve sağlam adımlarla ilerlemektedir. Bu yolda atılan her adım aynı zamanda sağlam bir yatırım olduğu için firmalar bu kadar kararlı davranmaktadır. Yurt dışında tasarımları için nasıl bir koruma istedikleri firmaların kendi stratejilerine bağlı olup, istenilen ülkelere ayrı ayrı tasarım müracaatı, tüm AB ülkelerinde toptan olarak koruma elde etmek için OHIM ya da üye ülkelerden istediklerini tercih ederek La Hey kapsamında tasarım tescil başvurusu yapılabilmektedir.
Yaratılan tasarımı başkalarıyla paylaşmak zorunda kalmamak, rakiplere bir hediye sunar gibi tasarımı teslim etmemek ve en önemlisi emeğin karşılığı alınmak isteniyorsa tasarımlar mutlaka tescil ettirilerek korunmalıdır. Tasarımınız başkalarıyla paylaşamayacağınız kadar değerliyse mutlaka tescil ile koruma altına alın.
Aylin ŞENER - Tasarım Danışmanı
554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunmasına İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamede endüstriyel tasarım kavramı şu şeklide tanımlanmaktadır;”Tasarım, bir ürünün tümü, veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü ifade eder.”
« Önceki Sayfa
Son Yorumlar